10.1.3. Sabbatdag en zondag

Van sabbatdag naar zondag

Gedurende de eerste eeuwen na Christus onderhielden de eerste christenen gewoon de joodse sabbatdag. Ze waren immers joden gebleven, ook al volgden ze Messias Jezus. Voor gelovigen uit de heidenen was de sabbatdag natuurlijk geen vanzelfsprekendheid. De eerste dag van de week, dus de zondag, werd al spoedig tot een bijzondere dag voor nieuwtestamentische gelovigen. Jezus was immers op die dag opgestaan, Hij was een paar keer op die dag aan de discipelen verschenen. Bovendien was de Heilige Geest op de eerste dag van de week (de eerste Pinksterdag) gekomen en dat was ook de geboortedag van de nieuwtestamentische Gemeente. Zo werd de zondag de vaste dag voor samenkomsten, maar er werd op die dag wel gewoon gewerkt. Gedurende de eerste eeuwen is er in de vroegchristelijke geschriften niets te vinden dat duidt op het overzetten van de sabbatsgeboden naar de zondag.

Later besloot de Romeinse keizer Constantijn de zondag tot officiële vrije dag te maken, zoals dat gebruikelijk was in het Romeinse Rijk. Ook de christenen dwong hij om die dag als godsdienstige dag te onderhouden en dat werd dan ook vastgesteld bij het kerkelijke concilie van Laodicea in 367. Het zal veel lezers verbazen dat de kerkhervormer Calvijn de geestelijke betekenis van de sabbatdag aan de zondag wilde koppelen ('rusten van boze werken') en niet het zich onthouden van arbeid op die dag.

Zondagsheiliging

Gedurende de laatste paar eeuwen wordt in de meeste kerkelijke kringen van Nederland de zondag nadrukkelijker apart gezet als een rustdag dan voorheen. Daarbij wordt niet alleen de nadruk gelegd op kerkelijke samenkomsten, maar ook op het zich zo veel mogelijk onthouden van dagelijkse werkzaamheden. Deze vorm van zondagsheiliging is een christelijke traditie, geen Bijbels gebod dat overtreden wordt als deze dag niet in acht wordt genomen. Ook mogen we andere mensen niet de maat nemen vanwege de manier waarop ze de zondag doorbrengen. De nieuwtestamentische wet werkt nu eenmaal anders dan de wet van Mozes. Niettemin geloof ik dat het verstandig is om een dag in de week heel anders door te brengen dan andere dagen. Veel ceremoniële geboden uit de wet van Mozes hebben naast ceremoniële waarde onder het Oude Verbond ook vaak een grote praktische waarde voor ieder mens die zich eraan houdt.

Ik ben dankbaar voor de vrije zondag die de meeste mensen in ons land mogen genieten, afhankelijk van het soort werk dat ze doen. Het is een goede, heilzame traditie en rusten van een dag in de week zorgt voor een goede balans tussen werken en rusten. Het geeft ook goede mogelijkheden voor sociale contacten.

Bovenal kan zondagsheiliging dienen om onze rust in Jezus te bevorderen. Het effect van een kerkdienst op een dag, waarop je vrij hebt is wellicht groter dan als die op een doordeweekse avond zou vallen. Je hebt dan meer tijd om te verwerken wat tijdens de dienst aan de orde was gekomen.

Maar wat als de vrije zondag in ons land zou worden afgeschaft? Zouden we dan verhinderd worden om te groeien in onze rust in Jezus? Absoluut niet. We zouden veel bewustere keuzen moeten maken om die rust op een andere manier te zoeken in plaats van het volgen van eeuwen oude gewoonten.

Hoe gaan we met de zondag om?

We moeten goed onderscheid maken tussen:

  1. de Bijbelse leefregels als norm voor ons leven en
  2. de uiterlijke vormgeving en eigen invulling van die leefregels.

Zo hebben we bijvoorbeeld in ons gezin steeds de zondag een speciale plaats willen geven. Naast het gaan naar de kerkelijke samenkomst was er altijd veel tijd voor gezelligheid, ontspanning en ontmoetingen met vrienden. We wilden de zondag met de kinderen steeds beleven als een dag in verbondenheid met God en tegelijk als een plezierige dag met elkaar en anderen. We deden eerder rustige dan drukke dingen. We wilden hen leren dat de dingen van God vreugde opleveren. Wel hebben we de kinderen steeds verboden om huiswerk op zondag te doen. Niet omdat God dat van hen zou eisen, maar als onze eigen huisregel, om de zondag tot een goede dag te laten zijn, om er nieuwe kracht uit te putten voor de komende werkweek.

Maar ik heb er bijvoorbeeld geen moeite mee om bijvoorbeeld op zondag een ijsje te kopen of uit eten te gaan in een restaurant als een vorm van ontspanning. Ik geloof niet dat dit je positie van rust in Jezus aantast. In de Verenigde Staten heb ik meegemaakt hoe christenen na de kerkdienst massaal met elkaar gaan eten in een restaurant, om op die manier onderling contact de beoefenen. Maar veel Nederlandse christenen vinden dat zoiets niet is toegestaan voor een christen, omdat je daardoor een ander laat werken op zondag. Eerlijk gezegd vind ik de aangevoerde argumenten voor dat standpunt erg zwak. Of een ongelovige ijsverkoper of ober op zondag werkt of niet maakt geen enkel verschil in zijn relatie tot God. Het werken weerhoudt hem niet van het gaan naar de kerk, omdat hij dat op een vrije zondag ook niet zou doen. Het kiezen voor een soort werk waarbij je op zondag moet werken is ieders persoonlijke keus. Een ongelovige heeft daar geen principiële bezwaren tegen. De meeste christengelovigen wel, behalve bij beroepen waarbij het noodzakelijk is dat er op zondag gewerkt wordt, zoals politieagenten of verplegend personeel.

Een ander voorbeeld: De Tora verbiedt het kopen en verkopen op de sabbat, en ook het klaarmaken van voedsel. Veel christenen vinden dat kopen op zondag (inclusief het bekende 'ijsje op zondag') niet door de beugel kan, maar zij maken wel op zondag hun maaltijd klaar. Waarom het ene wel laten en het andere niet? Dat is in consequent en het verraadt een wettische levenshouding.

Kortom: het is een onderwerp waar verschillend over gedacht wordt. Ik lig er niet zo wakker van, zo lang gelovigen maar niet vergeten te groeien in hun 'rust in Jezus'. En ik hoop dat we de zondag nog heel lang als een bijzondere dag mogen vieren, want het is en blijft een geschenk. Leer genieten van een RUSTdag; er is al zoveel onrust in de wereld. En echt, een rustig doorgebrachte rustdag bevordert op een indirecte manier je geestelijke rust...

 

Herschepping 2.0. Een uitgebreide, samenhangende serie studies over Bijbelse onderwerpen
voor persoonlijke opbouw en gespreksgroepen over Gods herscheppende werk in het leven van de gelovige.
copyright © 2013 - voor het laatst bijgewerkt op 4 januari 2017