8.4.5. Verslaafdheid

Gebondenheid aan de oude natuur

Sommige mensen hebben het onderspit moeten delven in de strijd tegen hun verlangens en begeerten. Ze hebben eraan toegegeven en zijn eraan verslaafd geworden. Zij zijn niet meer vrij in hun doen en laten omdat de verslaving krachtiger is dan hun eigen wilskracht om ermee te breken.

Bij verslaafdheid is het je vlees dat de dienst uitmaakt, de oude zondige natuur die zich tegen God keert en die de Heilige Geest tegenwerkt. Verslavingen komen helaas ook bij wedergeboren gelovigen voor. In veel gevallen komt dat doordat een verslaafde tot levend geloof komt en zijn leven nog niet op orde gebracht. Sommige mensen komen heel radicaal tot geloof en breken dan direct met verslavende gewoonten, maar anderen gaan door een proces om zover te komen.

Helaas zijn er ook gelovigen die vinden dat het voor christenen best acceptabel is om een verslaving in stand te houden, maar zij vergissen zich ernstig. Zulke gelovigen kunnen best actief zijn binnen hun kerkelijke kring, hun godsdienstige overtuiging uitdragen en allerlei christelijke dingen doen, maar het blijven MENSELIJKE activiteiten en echt GEESTELIJK leven en GEESTELIJKE groei is er dan niet of nauwelijks bij.

Enkele Bijbelteksten die direct of indirect te maken hebben met vrijheid en verslaafdheid:

"Ik ben de HEER, uw God, die u uit Egypte, uit de slavernij, heeft bevrijd." (Exodus 20:1-2, NBV2004)

"... Alles is mij geoorloofd, maar ik zal mij door niets laten knechten." (1 Korintiërs 6:12, NBG1951)
"... waar de Geest des Heren is, is vrijheid." (2 Korintiërs 3:17, NBG1951)

Achtergronden van verslaafdheid

We weten allemaal van verslavingen aan alcohol, roken, drugs en verder aan pornoverslaving, gokverslaving, enzovoort. Veel verslavingen zijn bewuste of onbewuste pogingen om diepliggende problematiek te ontvluchten of ze dienen als een soort medicijn om spanningen of innerlijke pijn te verlichten. Die problematiek heeft vaak te maken met het niet goed kunnen omgaan met hun huidige levenssituatie of met onverwerkte ervaringen uit het verleden. Innerlijke pijn kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van mishandeling, seksueel misbruik, opgegroeid zijn in een niet goed functionerend gezin, verlies van een geliefd persoon of andere traumatische ervaringen. Ook minder in het oogspringende oorzaken kunnen iemands zielenleven zo ontregelen dat men vlucht in een verslaving. Voorbeelden van zulke oorzaken zijn eenzaamheid, een negatief zelfbeeld, depressiviteit en allerlei stoornissen bij de innerlijke ontwikkeling tijdens de jeugd.

Gevolgen van verslaafdheid

De gevolgen van verslaafdheid zijn enorm, in veel opzichten. Om er enkele te noemen:

  • Veel verslavingen (zoals verslaving aan bijvoorbeeld alcohol, drugs en roken) hebben ernstige gevolgen voor de gezondheid en bekorten het leven.
  • Gezinsleden van verslaafden lijden onder de verslaving (vooral bij drugs en alcohol).
  • Doordat bepaalde verslavingen verkeerd gedrag uitlokken (zoals bij alcohol en drugs) zorgt het gedrag van verslaafden vaak voor veel overlast, schade en ongelukken. Daardoor worden anderen gedupeerd, gewond of zelfs gedood en draait de samenleving op voor de gevolgen.
  • De meeste verslavingen kosten de verslaafde handenvol geld, waardoor er in veel gevallen onvoldoende geld is voor het normale levensonderhoud.
  • Veel verslavingen hebben een sociaal isolement tot gevolg. Doordat eenzaamheid een voedingsbodem voor verslaving is, kan men gemakkelijk in een vicieuze cirkel terecht komen.

Hulp nodig bij verslaafdheid?

Een verslaving geeft geen oplossing voor het onderliggende probleem, maar geeft tijdelijk het gevoel dat het even weg is. Een verslaving kan pas effectief worden bestreden als de onderliggende oorzaken worden aangepakt. We komen hier al gauw op het terrein van specifieke hulp door ervaren hulpverleners. De meeste verslaafde personen zijn niet in staat om zelfstandig van hun verslaving af te komen, ook al denken ze in het begin dat ze het zelf wel kunnen redden.

Verslaafden zijn vaak niet in staat om logisch denkend de consequenties van hun verslaafdheid te overzien, omdat ze zich zo door hun gevoel laten overheersen. Gemiddeld duurt het tien jaar voordat een ernstig verslaafde hulp van derden inroept en dat is natuurlijk rijkelijk laat. Er zijn in ons land gelukkig allerlei instanties en hulpverleners die zich daarmee bezighouden. Ook mensen met een verslaafd gezinslid hebben vaak deskundige hulp nodig omdat het niet eenvoudig is om er goed mee om te gaan.

Sommige mensen breken ineens met een verslaving, maar bij anderen werkt het beter om geleidelijk te stoppen. Een en ander hangt samen met de aard van de verslaving en de eigen persoonlijkheid. Voor de meeste soorten verslavingen zijn boeken die specifiek ingaan op deze problematiek.

'Herschepping' leent zich er niet voor om uitgebreid op de complexe verslavingsproblematiek in te gaan. Daarom beperken we ons hierna tot (enkele) verslavingen bij gelovigen, waar ze min of meer zelfstandig vanaf kunnen komen als ze openstaan voor Gods hulp en kracht, want Hij is de belangrijkste en meest betrouwbare toevlucht bij verslaafdheid. Mensen kunnen erbij helpen, maar de krachtbron is God.

"... u zult mijn gids zijn, mij leiden, tot eer van uw naam, mij losmaken uit het net dat voor mij is gespannen, u bent mijn toevlucht." (Psalm 31:4-5, NBV2004)

Rookverslaving

Als voorbeeld gaan we het nu hebben over rookverslaving. Verslaafdheid aan het roken is een voorbeeld van een verslaving die het gevolg is van verkeerde keuzen, zoals stoer willen doen of bij een bepaalde groep willen horen. De gevolgen van deze verslaving zijn buitengewoon ernstig. Rookverslaafden zijn vaak niet aanspreekbaar op hun gedrag. Ze weten immers maar al te goed:

  • dat het schadelijk is voor hun lichaam
  • dat ze hun leven met een flink aantal jaren bekorten
  • dat hun eventuele huwelijkspartner dus vele jaren onnodig weduwe of weduwnaar zal zijn
  • dat passief roken lichamelijke schade toebrengt aan de mensen om hen heen

Desondanks kiezen ze ervoor om te blijven roken en om op een onverantwoordelijke manier met hun leven om te gaan. Rokende kerkgangers willen er meestal niet aan dat rookverslaving een ernstige barrière is voor de doorwerking van Gods Geest. Je 'vlees' en Gods Geest zijn immers gezworen vijanden (Galaten 5:16-18). Daarom gaan rookverslaving en geestelijke vitaliteit niet samen. Een gelovige die ernstig verlangt naar een toegewijd, rein en heilig leven in afhankelijkheid van God kan er niet omheen: hij zal met zijn rookverslaving moeten breken. Wie met zijn verslaving bij Jezus komt, zal niet verwijtend worden afgewezen. Door het geloof kan hij hulp en kracht ontvangen die nodig is om tot overwinning en bevrijding te komen.

In dit verband las ik eens het getuigenis van een echtpaar dat op de knieën ging om God te vragen om de vervulling met zijn Geest, net als hun buren. Ze waren rookverslaafd, maar ze hadden op dat moment niet door dat hun verslaving de doorwerking van Gods Geest zou tegenhouden. In zijn liefdevolle genade gaf God hen toch de zegen van de vervulling en ... tot hun verbazing was vanaf dat moment de rookverslaving ook voorbij! Dit voorbeeld is een duidelijke illustratie van het feit dat rookverslaving en leven vanuit Gods Geest niet samengaan.

Alcoholverslaving

Dan nu enkele opmerkingen over alcoholverslaving, waarover natuurlijk veel meer te zeggen valt. Bij alcoholverslaving (misschien wel de verslaving die de meeste schade toebrengt aan mensenlevens) spelen vaak andere factoren een rol dan bij rookverslaving.

Alcohol is een van de giftigste stoffen bij overmatig gebruik. Waarom zijn alcoholhoudende dranken zo populair? Lekker is het niet, want de stof dooft de smaaksensoren in onze mond. Wat we prettig kunnen vinden is dat alcohol onze spieren ontspant, waardoor de dagelijkse spanning weg LIJKT te vloeien. Maar door op een geforceerde manier ontspanning te scheppen ontstaat er weer andere spanning, omdat ons lichaam altijd stressvol reageert op gifstoffen. Dus rust geven doet alcohol ook niet. Alcohol geeft het GEVOEL van saamhorigheid als je met anderen drinkt, maar ook dat is een illusie: alcohol schept juist afstand tussen mensen want het verdooft je gevoelens, maakt je eerder agressief en bevordert asociaal gedrag. Voor velen is het een soort vluchtmiddel, maar het lost geen enkel probleem op; het geeft alleen maar MEER problemen. Kortom: alcohol is een grote leugen.

Om het nog wat moeilijker te maken: terwijl roken zonder meer verwoestend is voor de gezondheid, is matig alcoholgebruik dat niet. De Bijbel propageert naar mijn mening geen geheelonthouding. Toch geloof ik dat geheelonthouding een verstandigere keus zou zijn voor de meeste mensen, vooral voor gezinnen met kinderen. In veel gezinnen waar de ouders alcohol gebruiken heerst het wijdverbreide misverstand dat je kinderen het beste kunt leren om binnen het gezin op een beheerste manier alcohol te gebruiken. Recent onderzoek heeft aangetoond dat dit een fabeltje is en dat het minste drankmisbruik voorkomt bij kinderen uit alcoholvrije gezinnen.

In de Bijbel wordt een verband gelegd tussen alcoholgebruik en de Heilige Geest. De bekendste Bijbeltekst is in dit verband de volgende:

"En bedrinkt u niet aan wijn, waarin bandeloosheid is, maar wordt vervuld met de Geest..." (Efeziërs 5:18, NBG1951)

Alcohol wordt wel het blusmiddel voor de Heilige Geest genoemd, hetzelfde principe dus als wat we bij rookverslaving hebben gezien: het houdt de actieve werkzaamheid van Gods Geest in ons leven tegen.

Uitgangspunten

  1. Accepteer je eigen verantwoordelijkheid om goed met je leven om te gaan.
  2. Vertrouw op Gods aanwezigheid in het hele proces van het loskomen van je verslaving en spreek in geloof uit dat Hij samen met jou tot overwinning zal komen. God levert de overwinningskracht, maar jij bent verantwoordelijk om je hart er telkens bewust voor te openen en om praktische keuzen te maken.
  3. Vraag en accepteer de hulp van medegelovigen, pastorale werkers of hulpverleners als je het alleen niet aankunt.

Aan de slag

  1. Besef dat God je heeft geroepen tot vrijheid en dat verslaafdheid een zonde is waardoor je niet leeft tot eer van God en tot schade van jezelf en anderen. Belijd die zonde aan God.
  2. Probeer er achter te komen waarom je tot je verslaafdheid bent gekomen. Zijn er teleurstellingen die je niet goed hebt verwerkt (zie hoofdstuk 'Beproevingen')? Word je gedreven door een verkeerde manier van denken (zie hoofdstuk 'Anders denken')? Of wil je gewoon stoer zijn of net zo doen als je vrienden? Werk aan die achterliggende oorzaken, zo nodig met hulp van anderen.
  3. Besluit dat je met je verslaafdheid wilt breken op grond van goede motieven en Bijbelse uitgangspunten, zoals:
    - Doe het om vrij te willen zijn van de slavernij, en vrij om God te dienen.
    - Doe het om meer vanuit de verbondenheid met Gods Geest te leven.
    - Doe het omdat de gezinsleden of anderen er niet langer door benadeeld worden.
    - Doe het uit verantwoordelijkheid om goed met je lichaam, je tijd, je aandacht en je geld om te gaan.
  4. Vertrouw op Gods kracht en hulp.
  5. Neem stappen om liefst ineens, maar zo nodig geleidelijk te breken met je verkeerde gewoonte. Als je het niet alleen kunt, roep dan de hulp in van vertrouwde mensen uit je directe omgeving of van deskundigen. Maak een plan, want zonder plan zul je NIET met je verslaving kunnen breken.

Voor blijvend resultaat

  1. Neem jezelf ernstig voor om niet terug te vervallen. Bid God om een diepe afkeer van je verslaving.
  2. Laat je niet ontmoedigen als je een tijdelijke terugval hebt. De meesten van ons hebben ooit door vallen en opstaan leren lopen. Je bent één keer vaker opgestaan dan dat je gevallen bent.
  3. Besef dat je lange tijd gevoelig blijft voor de verleiding om weer terug te vallen. Neem daarom gepaste maatregelen en vermijd verleidelijke omstandigheden.
  4. Geniet van je nieuw ontvangen vrijheid.
  5. Wees trouw in je dagelijkse ontmoeting met God (Bijbellezing en gebed).

 

Herschepping 2.0. Een uitgebreide, samenhangende serie studies over Bijbelse onderwerpen
voor persoonlijke opbouw en gespreksgroepen over Gods herscheppende werk in het leven van de gelovige.
copyright © 2013 - voor het laatst bijgewerkt op 18 maart 2013