6.4.4. Schuldig geweten

Wat is het geweten?

Het geweten is een belangrijke functie van het hart ter ondersteuning van het verstand. Het is vooral de bewakingsdienst van de ziel. In het volgende plaatje worden de belangrijkste functies van hart en ziel op een rijtje gezet.

schema hart en ziel

Een van de functies van het geweten is om je gedachten en voornemens te beoordelen op grond van normen, principes en idealen. Als je bijvoorbeeld overweegt om iets te gaan doen, zegt het geweten je van tevoren of het akkoord is volgens je normen en idealen of juist niet. Ook nadat je iets gedaan hebt spreekt het geweten zich uit. Goedkeuring door het geweten resulteert vaak in een tevreden gevoel. Je hebt er dan vrede mee. Afkeuring zorgt voor schuldbesef in je verstand, en vaak ook gevoelens van schuld en schaamte.

Zie meer hierover in onderwerp 'Verstand en geweten' in hoofdstuk ' Menselijk wezen'.

Geweten, de Heilige Geest en Gods levenswet

Bij een wedergeboren mens is Gods Geest in de geest van de mens komen wonen om vandaar uit een reinigende werking op het geweten uit te oefenen. Dit gebeurt telkens wanneer de wedergeboren mens vergeving ontvangt van de zonden waarmee hij zijn geweten heeft verontreinigd.

Het geweten van de gelovige dient te worden afgestemd op Gods levenswet, zoals we die leren kennen in de Bijbel die een Levensgids is voor het dagelijks leven. Hierover is in het Oude Testament al geprofeteerd door Jeremia toen hij schreef over het Nieuwe Verbond:

"... Ik zal mijn wet in hun binnenste leggen en hem in hun hart schrijven..." (Jeremia 31:33, NBV2004)

Dat betekent niet dat je door de inwoning van Gods Geest de Bijbel niet meer nodig hebt om op het rechte spoor te blijven. Het betekent dat Gods Geest je helpt om te leren leven volgens Gods levenswet.

De Bijbel zegt dat God je hart 'doorzoekt' (Romeinen 8:27, NBG51), je geweten dus. Dat is een taak van de Heilige Geest die in het hart van elke gelovige woont. De Heilige Geest geeft een waarschuwingssignaal in je geweten als er zonde in het spel is en vrede geeft als je op God gericht leeft. Door begane zonden te belijden voor God wordt je hart (je geweten dus) gereinigd van die zonden.

"Gelukkig wie zuiver van hart zijn, want zij zullen God zien." (Matteüs 5:8, NBV2004)

In een vorig hoofdstuk hebben we het gehad over Gods levenswet die de norm is voor het menselijk gedrag. Iedere gelovige dient zich bewust te zijn van Gods norm en hoort er een eer in te stellen om er zo goed mogelijk naar te leven.

Zie ook onderwerp 'Heilige Geest en verstand' in hoofdstuk 'Heilige Geest'.

Zondebesef en zondegevoel

Luister naar de stem van je geweten. Je geweten wordt op een goede manier ontwikkeld als je leeft volgens Gods levenswet. Je geweten wordt besmet en misvormd door herhaaldelijk te zondigen. Het geweten wordt dan het zwijgen opgelegd. En als je niet luistert naar je geweten, wordt de waarschuwende stem van het geweten steeds zwakker. Op het laatst spreekt het geweten helemaal niet meer. Door zich willoos over te geven aan de zonde wordt een mens geheel normloos. Dat hebben we kunnen zien aan de Nazi's in de tweede wereldoorlog. Zij konden de gruwelijkste daden verrichten zonder dat hun geweten nog sprak. Niet voor niets spreekt men dan over gewetenloze mensen.

Als je bereid bent je gedragingen onder ogen te zien in het licht van Gods leefregels, dan zorgt je geweten voor heilzaam schuldbesef en heilzaam schuldgevoel.

"Maar ook als ons geweten ons aanklaagt, is God toch groter dan ons geweten . Hij weet alles. Als ons geweten ons niet aanklaagt, vrienden, kunnen wij vol vertrouwen naar God opkijken." (1 Johannes 3:20-21, HB2008)

Schuldgevoelens zijn pijnlijke gevoelens van schaamte tegenover God en een bijbehorend gevoel van afwijzing naar jezelf toe, kortom: onvrede met jezelf en met wat je gedaan hebt. Dit wordt ook wel berouw genoemd.

Zie ook onderwerp 'Zonde en schuld' in hoofdstuk 'Zonde'

 

Herschepping 2.0. Een uitgebreide, samenhangende serie studies over Bijbelse onderwerpen
voor persoonlijke opbouw en gespreksgroepen over Gods herscheppende werk in het leven van de gelovige.
copyright © 2013 - voor het laatst bijgewerkt op 18 maart 2013