6.1.12. Nederlandse Bijbelvertalingen

Statenvertaling (SV1977) - letterlijke vertaling

De Statenvertaling uit 1637 (laatst herzien in 1977) is ruim drie eeuwen lang de 'officiële' Nederlandse Bijbelvertaling geweest. De Statenvertaling is een soort monument, dat veel invloed heeft gehad op het de Nederlandse taal van die tijd.

Het is de eerste Nederlandse Bijbelvertaling die direct uit de oorspronkelijke grondteksten is vertaald. De daarvoor verschenen vertalingen waren vertaald uit de Latijnse Bijbelvertaling, de Vulgata. De Statenvertaling is een letterlijke vertaling en ook een concordante vertaling. Dat wil zeggen: hetzelfde woord in de grondtekst is zoveel mogelijk vertaald met hetzelfde woord in het Nederlands. Daardoor is de vertaling aan de ene kant betrouwbaar, maar aan de andere kant onduidelijk, omdat een woord in de grondtekst in het Nederlands meerdere betekenissen kan hebben en dat geeft vaak verwarring bij het lezen.

Veel behoudende christenen lezen graag de Statenvertaling, omdat de tekst qua woordkeus aansluit bij hun gevoelens van heiligheid en respect. Daardoor LIJKEN de woorden misschien dieper, rijker en verhevener dan moderne woorden, maar in feite zijn het alleen maar verouderde woorden en gaat het om gevoelswaarden die door de Bijbellezers aan die woorden gehecht zijn. Er zijn gelovigen die beweren dat de Statenvertaling een door God geïnspireerd werk is, maar dat klinkt in mijn oren als afgoderij omdat een goddelijke kwaliteit wordt toegekend aan een werk van mensen.

Nadelen van de Statenvertaling zijn:

  • zeer verouderd Nederlands
  • houterig klinkende zinnen doordat grammaticale vormen van de grondtaal gedeeltelijk in het Nederlands zijn overgebracht
  • onduidelijk of zelfs onbegrijpelijk Nederlands; alleen te lezen na uitleg van de betekenis van de verouderde woorden en uitdrukkingen
  • slechte aansluiting bij het leefklimaat van vandaag, waardoor de Bijbel ver weg lijkt van het leven van elke dag
  • niet geschikt voor jongeren en mensen die niet vertrouwd zijn met de Bijbel

Nederlands Bijbelgenootschap (NBG1951) - letterlijke vertaling

Deze vertaling van het Nederlands Bijbelgenootschap werd tot 2004 'nieuwe vertaling' genoemd, maar die naam is nu natuurlijk niet meer toepasselijk. Het was bedoeld als de vervanging van de Statenvertaling en werd bijna als vanzelfsprekend de meest gebruikte Bijbelvertaling in veel Nederlandse kerken. De vertaling is gebaseerd op betrouwbaardere bronteksten dan de Statenvertaling en een betere kennis van de grondtalen. Veel fouten in de Statenvertaling zijn verbeterd. Toch was het taalgebruik al vanaf het begin ouderwets te noemen en leek het toch nog veel op die van de Statenvertaling. De vertaling is behoorlijk betrouwbaar en geschikt voor Bijbelstudie, maar minder geschikt voor jongeren vanwege het verouderde taalgebruik.

Na het verschijnen van de Nieuwe Bijvertaling in 2004 en de Herziene Statenvertaling in 2010 is het gebruik van de NBG vertaling sterk afgenomen.

TELOS Vertaling (TELOS1982) - letterlijke vertaling

Deze relatief onbekende vertaling (alleen het Nieuwe Testament!) lijkt veel op de NBG1951 vertaling, maar is iets moderner van taalgebruik en nauwkeuriger vertaald. Waar nodig bevat het alternatieve vertalingen tussen haakjes. Zeer geschikt voor Bijbelstudie, omdat dit misschien wel de meest nauwkeurige Nederlandse vertaling is. Toch is deze vertaling nooit echt populair geworden, misschien wel OMDAT die niet veel afwijkt van de NBG vertaling.

Willibrordvertaling (WV1995) - letterlijke vertaling

Deze nieuwste versie van de Willibrordvertaling is nog steeds een behoorlijk moderne vertaling van de Katholieke Bijbelstichting. Deze heeft hier en daar een wat ander woordgebruik dan in andere vertalingen. Binnen protestantse kringen is deze vertaling niet erg gangbaar, misschien voornamelijk vanwege de rooms-katholieke oorsprong. Maar daardoor krijgt deze vertaling niet de waardering die ze verdient.

Deze Bijbelvertaling heeft een mooi evenwicht tussen nauwkeurige vertaling van de grondtekst en een goed gebruik van modern Nederlands. Het kan verfrissend zijn om eens kennis te nemen van deze vertaling en deze naast andere vertalingen te gebruiken. Hij is behoorlijk geschikt voor studiedoeleinden en om bijvoorbeeld naast de NBV2004 vertaling te gebruiken wanneer meer nauwkeurigheid gewenst is.

Herziene Statenvertaling (HSV2010) - letterlijke vertaling

Deze vertaling is bedoeld als een vervanger van de Statenvertaling. In deze vertaling zijn de vertaalprincipes van de Statenvertaling in stand gehouden, dezelfde bronteksten zijn aangehouden en dezelfde interpretaties worden gehanteerd als die van de Statenvertaling. Het is dus geen nieuwe vertaling, maar een hertaling of restauratie van de Statenvertaling.

De vertaling is in zekere zin wel modern te noemen, maar lang niet alle verouderde woorden, onduidelijke woorden zijn vervangen. Een groot bezwaar is ook dat veel grammaticale vormen van de grondtekst in het Nederlands terug zijn te vinden. Daardoor komen veel gedeelten houterig, ouderwets en onduidelijk over. Een ander bezwaar is dat bij deze vertaling is uitgegaan van de zelfde bronteksten als de oorspronkelijke Statenvertaling. Dat levert nogal eens verschillen op met de meeste andere Nederlandse Bijbelvertalingen, die uitgaan van meer betrouwbare bronteksten. Ondanks al deze bezwaren vormt deze vertaling voor studiedoeleinden een goed alternatief voor de NBV2004. Voor jongeren en mensen die niet erg vertrouwd zijn met de Bijbel is de vertaling minder geschikt. Door veel andere Bijbellezers, die de Statenvertaling ontgroeid zijn of die teleurgesteld zijn in de Nieuwe Bijbelvertaling, is deze vertaling hartelijk verwelkomd.

Vanwege de positieve en negatieve kanten van zowel de Nieuwe Bijbelvertaling als de Herziene Statenvertaling lijkt me een uitgave van deze beide vertalingen in één boek een goede keuze als die er ooit komt. Beide vertalingen hebben immers veel goeds te bieden en op die manier heeft de Bijbellezer 'het beste van allebei' in handen. Wanneer je dan iets uit de Nieuwe Bijbelvertaling leest en je afvraagt "Staat het wel echt zo in de Bijbel?" dan kijk je in de tekst van de Herziene Statenvertaling. Lees je iets in de Herziene Statenvertaling en je vraagt je af wat het betekent, dan kan de Nieuwe Bijbelvertaling daar in veel gevallen bij helpen.

Groot Nieuws Bijbel (GNB1996) - vertaling in eenvoudig Nederlands

Deze vertaling was indertijd een prima aanvulling op de NBG1951 vertaling, met moderner en eenvoudiger taalgebruik, vooral geschikt voor jongeren. Juist door dat eenvoudige taalgebruik zijn veel Bijbelgedeelten op veel plaatsen wat oppervlakkiger van inhoud, waardoor deze vertaling minder geschikt is voor studiedoeleinden. Toch heeft deze vertaling soms verrassende gedeelten, die scherper dan de andere vertalingen de juiste betekenis van de grondtekst kort en duidelijk weergeven. Na de verschijning van Het Boek is deze vertaling wat meer op de achtergrond terechtgekomen.

Het Boek (HB1987, HB2008) - vrije, vlot leesbare vertaling; parafrase

Een vloeiende gedachte-voor-gedachte vertaling in goed hedendaags Nederlands, maar wel iets minder modern dan de Nieuwe Bijbelvertaling. Het Boek is duidelijk, levendig en begrijpelijk. Het geeft een frisse kijk op de Bijbeltekst voor lezers die met een andere vertaling vertrouwd zijn. Het nadeel is dat er veel interpretaties in voorkomen die te vaak onnodig veel afwijken van de oorspronkelijke tekst. Het Boek houdt het midden tussen een parafrase en een vertaling.

Het Boek is uitstekend geschikt voor beginnende Bijbellezers. Of het nu gaat om mensen die weinig vertrouwd zijn met de Bijbel, jongeren die weinig Bijbelervaring hebben, migranten, nieuwe Nederlanders, oude Nederlanders zonder christelijke achtergrond: zij blijken in de praktijk allemaal goed overweg te kunnen met de tekst van Het Boek. De eerste versie van Het Boek in het Nederlands dateert uit 1987. In de nieuwste versie van 2008 zijn verbeteringen aangebracht, maar de verschillen met de oudere versie zijn niet spectaculair.

Vooral de brieven van Paulus komen in Het Boek goed uit de verf vanwege de goede leesbaarheid. De interpretaties die je daarin tegenkomt vormen een belangrijke meerwaarde waardoor moeilijke teksten veel leesbaarder worden. Voor Bijbelstudie is deze vertaling alleen geschikt NAAST een letterlijke vertaling. Ga bij het bestuderen van een Bijbelgedeelte bij twijfel uit van een letterlijke vertaling. Als de letterlijke vertaling moeilijk te begrijpen is, kijk dan in Het Boek.

"Het leven" is een speciale uitgave van Het Boek met beknopte commentaren, achtergronden en toepassingen. Zeer aan te bevelen voor Bijbelstudie, vooral voor (leiders van) Bijbelkringen.

Nieuwe Bijbelvertaling (NBV2004) - vlot leesbare vertaling

De Nieuwe Bijbelvertaling is een oecumenische vertaling die de ambitie heeft om de standaardvertaling te zijn in kerken en publieke ruimtes. De vertaling probeert het taalregister van het oorspronkelijke Hebreeuws en Grieks recht te doen. Daardoor is de woordkeuze niet voor iedereen gemakkelijk te lezen.

Wat opvalt is het voortreffelijke, moderne taalgebruik en de prettige leesbaarheid. Ook wordt recht gedaan aan de verschillende stijlen van de Bijbelschrijvers. Zo komt bijvoorbeeld de poëtische stijl van de Psalmen uitstekend tot zijn recht; jammer dat we daar nog wel enkele ouderwetse termen tegenkomen. Toch bevat de vertaling te veel onnauwkeurigheden, er worden te vaak betekeniselementen 'wegvertaald' ten behoeve van de leesbaarheid, en lang niet alle interpretaties zijn acceptabel. Hoewel in deze vertaling veel fouten van de NBG1951 zijn verbeterd, zijn er ook weer nieuwe fouten geïntroduceerd. Hopelijk worden er in de aangekondigde revisie veel van de bezwaren weggewerkt.

Al met al vind ik deze Bijbelvertaling ondanks goede kwaliteiten eigenlijk maar matig geschikt voor Bijbelstudie, vooral het Nieuwe Testament. Het is aan te raden om er een andere vertaling naast te gebruiken als het gaat om de werkelijke betekenis.

Gebruik van Bijbelvertalingen in 'Herschepping'

In 'Herschepping' vind je relatief veel citaten uit de Nieuwe Bijbelvertaling, vanwege de goede leesbaarheid en uitstekende woordkeuze in veel gevallen. Maar er zijn veel Bijbelgedeelten waarvan andere vertalingen naar mijn mening een betere weergave bieden. Er is veelvuldig gebruik gemaakt van wisselende vertalingen, ook om lezers kennis te laten maken met goede kwaliteiten van andere Nederlandse vertalingen.

Engelse Bijbelvertalingen

Er zijn zo langzamerhand al enige tientallen Bijbelvertalingen in de Engelse taal. Aan degenen die goed met Engels overweg kunnen raad ik vooral de Engelse NIV (New International Version) te gebruiken, die wereldwijd zeer geliefd is vanwege uitstekende betrouwbaarheid EN leesbaarheid. Engelstalige gelovigen noemen de NIV vertaling wel eens liefkozend "Nearly Infallible Translation" (bijna feilloze vertaling) en dat is een welverdiend compliment. De Nederlandse Bijbelvertaling die daar het dichtst bij in de buurt komt is naar mijn mening de Willibrordvertaling.

 

Herschepping 2.0. Een uitgebreide, samenhangende serie studies over Bijbelse onderwerpen
voor persoonlijke opbouw en gespreksgroepen over Gods herscheppende werk in het leven van de gelovige.