2.3.10. Gevoel en gemoed

schema gevoel en gemoed

Gevoel

Je gevoel is de functie van je ziel, waarbinnen je emoties of gevoelens zich afspelen. Alles wat je meemaakt aan gebeurtenissen, ontmoetingen, wat je hoort, ziet, voelt of ruikt, het komt allemaal via je zintuigen van buiten naar binnen en laat allerlei gevoelsindrukken achter. Met je verstand ben je bewust van je leven, met je gevoel beleef je je leven.

Gemoed

Je gemoed is de hulpfunctie van je gevoel, die van binnen uit allerlei gevoelens in beweging zet. In je gemoed spelen waarden en behoeften een belangrijke rol.

In je gemoed bevinden zich je diepere gevoelens. Verder beoordeel je in je gemoed in hoeverre je iets fijn of belangrijk vindt. In je gemoed spelen ook je persoonlijke behoeften en verlangens een belangrijke rol.

Gevoel: omgaan met emoties

Het woord emotie komt van het Latijnse woord 'emovare' dat 'in beweging zetten' betekent. Emoties zijn krachtige drijfveren voor je gedrag. Meestal heeft een emotie een duidelijk positieve of negatieve lading, waarmee we aangeven of we iets als prettig of juist als onprettig ervaren. Zo kunnen we verdriet, angst en boosheid als negatieve emoties ervaren, terwijl we liefde, blijdschap en vrede vooral als positieve emoties ervaren. Van prettige emoties kunnen we genieten. Maar als je bijvoorbeeld een irriterende buikpijn hebt, is dat een aansporing om naar de dokter te gaan, zodat de oorzaak van die pijn kan worden bestreden.

Je sociale leven is ook gekoppeld aan je gevoelsleven. Elke persoon die je ontmoet, heeft een bepaalde uitwerking op je gevoel: je voelt je bijvoorbeeld prettig en veilig bij de een, of juist heel onbehaaglijk of verward bij een ander. De meest intense gevoelens ervaar je bij het contact tussen mensen onderling. Denk maar aan gevoelens van verliefdheid, verdriet om het verlies van een geliefde, haat, jaloezie. Wat mensen voor je betekenen en wat mensen je aandoen speelt sterker in op je gevoelens dan al het andere.

Gevoelens zijn erg persoonlijk en subjectief. Daarom mogen ze nooit je leven beheersen. Wie zich door zijn gevoel laat overheersen, is als een stuurloos schip dat zich door de golven en de wind laat meeslepen. Gevoelens mag je ook niet negeren, want God heeft ze niet voor niets gegeven. Ze vertellen je vooral wat in je hart leeft en helpen je om niet als een machine, maar als een méns door het leven te gaan. Daarom moeten gevoelens de juiste plek krijgen in je leven, maar wel onderworpen blijven aan het verstand dat zich richt op de stabiliserende invloed van God Woord.

Gevoelens zijn eigenlijk indicatoren, die je laten merken hoe je je omgeving ervaart. Gevoelens zijn dus erg subjectief en daarom mogen ze nooit je leven beheersen. Wie zich door zijn gevoel laat overheersen, is als een stuurloos schip dat zich door de golven en de wind laat meeslepen. Gevoelens mag je ook niet negeren, want God heeft ze niet voor niets gegeven. Daarom moeten gevoelens de juiste plek krijgen in je leven, maar wel onderworpen blijven aan het verstand dat zich richt op de stabiliserende invloed van Gods Woord. In zijn algemeenheid kunnen we zeggen: laat je door je verstand sturen en laat je door je gevoel adviseren en waar nodig bijsturen.

Gemoed: diepere gevoelens

Het gemoed is de functie van het hart waarbij we vooral denken aan de diepste gevoelens en de manier waarop wij ons leven beleven. De 'dikke Van Dale' geeft de volgende definitie: ... het binnenste van de mens als zetel van zijn geestelijk gevoel, zijn neigingen, hartstochten en stemmingen.

Het woord 'gemoed' is niet erg gangbaar meer in het dagelijkse spraakgebruik en het komt als zodanig niet vaak voor in de gangbare Bijbelvertalingen. Toch beschrijft het precies waar we het hier over hebben. Een paar voorbeelden uit de Bijbel waarbij het direct of indirect over het gemoed gaat:

"... de oprechte wens van mijn hart..." (Romeinen 10:1, HSV2010)

"... het hart vertroosten..." (Kolossenzen 4:8, NBG1951)

"Toen haastte hij (=Jozef) zich weg, want bij het zien van zijn broer schoot zijn gemoed vol, hij voelde dat hij zijn tranen niet kon bedwingen. Hij ging een kamer binnen en daar huilde hij." (Genesis 43:30, NBV2004)

"Ik, Daniël, was tot in het diepst van mijn gemoed geraakt..." (Daniël 7:15, NBV2004)

Het gevoel is ook de plaats waar verleiding kan plaatsvinden. Een verleiding zorgt meestal voor een gevoelsreactie van verlangen, begeerte of hartstocht. Wie in verleidelijke situaties naar zijn gevoelens luistert, is verloren. Het beste wapen tegen verleiding is: je verstand gebruiken en naar je geweten luisteren, maar we weten allemaal dat gevoelens onder die omstandigheden vaak veel luider spreken dan verstandige gedachten...

Gemoed: behoeften en verlangens

Je gemoed is ook waar je innerlijke behoeften vastliggen. Behoeften zijn de basisverlangens in je hart. De mate waarin aan je levensbehoeften is voldaan is bepalend voor de mate waarin je je gelukkig voelt. Dit kan zich uiten in gevoelens zoals vrede of onvrede, blijdschap of verdriet, genot of pijn.

Geluksgevoel is heel subjectief. Waar de een zich doodongelukkig in voelt, kan voor een ander het toppunt van gelukzaligheid zijn. Behoeften in je hart leiden vaak tot verlangens. Van sommige behoeften ben je bewust, zoals behoefte aan drinken als je dorst hebt. Van andere behoeften ben je minder bewust, zoals behoefte aan veiligheid; maar als er gevaar dreigt komt die behoefte wel naar boven. Veel behoeften liggen op het lichamelijke vlak, zoals behoeften aan eten en drinken. Maar ieder mens heeft ook geestelijke behoeften waardoor je gaat verlangen naar zingeving in je leven en relaties. De diepste geestelijke behoefte van de mens kan pas bevredigd worden als hij kennis maakt met zijn Schepper en de geestelijke verbondenheid met Hem door de Heilige Geest.

In ons gevoelsleven spelen ook verlangens een belangrijke rol. Verlangens komen over het algemeen voort uit behoeften. Bij sterke verlangens kunnen we ook spreken over begeerten en hartstochten. Verlangens, begeerten en hartstochten oefenen krachtige druk uit op de wil om daaraan te voldoen. Ook verleidingen kunnen daarbij een sterke rol spelen.

Zie meer hierover in onderwerp 'Behoeften' in hoofdstuk 'Gelukkig leven'.

Gemoed: waarden en waardeoordelen

Geweten en gemoed voeren allebei een beoordeling uit en liggen als zodanig in elkaars verlengde. Terwijl je geweten bepaalt in hoeverre iets goed of slecht is volgens je normen en idealen, zo bepaalt je gemoed welke waarde je hecht aan wat je bedenkt of ervaart. Je gemoed beoordeelt alles volgens jouw persoonlijke waarden en geeft daar een waardeoordeel over en dat leidt tot positieve of negatieve emoties: je vindt iets mooi of lelijk, prettig of onprettig, enzovoort.

Jezus zei:

"Waar je schat is, daar zal ook je hart zijn." (Matteüs 6:21, NBV2004)

In je hart liggen je waarden vastgelegd ofwel een lijst met alles wat je waardevol vindt in je leven en waaraan je je geluk of welbevinden ontleent. Waarden (we spreken ook wel van gevoelswaarden) kunnen te maken hebben met:

  • relaties (zoals met God, met mensen die iets voor je betekenen, vriendschappen, verliefdheid)
  • persoonlijke smaak of stijl (zoals de muziek waar je van houdt, de kleding die je prettig vindt, wat je lekker of mooi vindt)
  • interesses, favoriete vrijetijdsbesteding
  • materiële dingen, waar je waarde aan hecht (zoals geld, mooie spullen, verzamelobjecten)
  • persoonlijk welzijn (zoals gezondheid, veiligheid)
  • immateriële zaken (zoals succes, respect, gezin, kerk)

Je waardesysteem wordt voor het grootste deel gevormd door je persoonlijke levenservaring. Uit ervaring heb je allerlei waarden aangeleerd doordat je het ene meer ging waarderen dan het andere. Zo heb je waarschijnlijk geleerd dat patat lekker is en dat aangebrande spruiten vies zijn. Of heb jij een andere smaak? Verder hebben waarden zich ontwikkeld door je aandacht en interesse.

Als het goed is lopen normen en waarden zoveel mogelijk parallel, anders ontstaan er conflicten. Als je geweten bijvoorbeeld zegt dat een lekker groot stuk chocolade slecht voor je is, maar je gemoed zegt dat het lekker is, wat doe je dan?

Zie meer hierover in onderwerp 'Waarden' in hoofdstuk 'Gelukkig leven'.

Gevoel, gemoed en geloof

Gevoelservaringen spelen een belangrijke rol in het geloofsleven. Met het gevoel kun je de geestelijke verbondenheid met God ervaren, Gods vrede en blijdschap ontvangen en beleven. Gelovigen die het gevoelsaspect in hun geloofsleven missen komen vaak onecht en theoretisch over. Maar vergis je niet: er zijn ook mensen die vanwege hun karakter weinig gevoelens kennen, maar toch oprechte, volwassen gelovigen zijn.

Door de invloed van de zonde is het waardesysteem van alle mensen op aarde sterk bezoedeld door hebzucht, genotzucht en alles waardoor we ons laten verleiden.

"... hun hart is volleerd in hebzucht..." (2 Petrus 2:14, NBG1951)

Bij de bekering spelen persoonlijke ervaringen een belangrijke rol. Als je mensen leert kennen die echte christenen zijn, kan dan een aansporing zijn om te verlangen naar wat zij hebben. Ook persoonlijke omstandigheden, vooral moeilijkheden of crisissituaties, kunnen mensen ertoe brengen om te verlangen naar een ander soort leven, een zinvol leven, en dat is precies wat Jezus wil aanreiken. Voordat je ervoor kiest om je leven aan Jezus te geven, wil je gemoed graag een basis voor vertrouwen hebben. Een belangrijke vraag is dan: vertrouw ik de Bijbel en Jezus goed genoeg dat ik christen wil worden? En vertrouwen is een zaak van het gemoed, niet van het verstand.

Geloofsbeleving

Geloofsbeleving is de gevoelskant kant van het geloof. De omgang met God door dagelijks gebed wordt ook een belangrijk aspect van het christenleven als het goed is. Niemand leeft zonder ooit moeilijke omstandigheden mee te maken. Daarin wordt je geloof getest op echtheid, maar voor een wedergeboren gelovige is de omgang met medegelovigen van groot belang en ook de verbondenheid met een plaatselijke gemeente.

God wil je helpen om goed door beproevingen heen te komen en er zelfs sterker van te worden. Andere strijdpunten in je gevoelsleven zijn verleidingen. Ook daardoor wordt de echtheid van je geloof beproefd en God wil je ook daardoor helpen sterker te worden. Je gaat steeds meer waarde hechten aan Gods zegeningen, speciaal op het geestelijke vlak. Daardoor ervaar je veel meer levensgeluk dan toen je nog zonder die persoonlijke verbondenheid met God leefde. Niets maakt zo blij en gelukkig als het ervaren van Gods zegeningen en zijn aanwezigheid in je leven:

Dit wordt allemaal uitvoerig uitgewerkt in 'herschepping' deel 7 'Geloofsbeleving'.

 

Herschepping 2.0. Een uitgebreide, samenhangende serie studies over Bijbelse onderwerpen
voor persoonlijke opbouw en gespreksgroepen over Gods herscheppende werk in het leven van de gelovige.
copyright © 2013 - voor het laatst bijgewerkt op 18 maart 2013