2.3.8. Menselijk hart

"Zoals het water het gelaat weerspiegelt, zo weerspiegelt het hart van de mens de mens." (Spreuken 27:19, NBG51)

Woordgebruik

In de Bijbel komen we vaak het woord 'hart' tegen. Die term geeft aan dat het gaat om het diepste wat in de mens ligt, om de diepste motivaties voor onze gedragingen. In de Bijbel wordt het woord op uiteenlopende manieren gebruikt, maar meestal in de betekenis van het diepere innerlijk van de mens.

In het algemene spraakgebruik heeft het woord 'hart' een ruimere betekenis. Kijk maar naar de volgende voorbeelden:

  • van je hart geen moordkuil maken (je diepere gedachten)
  • in je hart weten dat je fout bent geweest (geweten)
  • over je hart strijken (iemand vergeven)
  • een hart van goud (karakter)
  • hij heeft hart in zijn lijf (moed)
  • je hart laten spreken (diepere gevoelens)
  • je hart kan breken (van diep verdriet)
  • alles wat je hart begeert (verlangens, ook in de gevoelssfeer)
  • je hart aan iemand geven (liefdevolle toewijding)
  • je hart ergens inleggen (wat je ten diepste beweegt)

Hart en geest

De Bijbel noemt de beide termen 'hart' en 'geest' vaak in één adem. Voorbeelden:

"... In den hoge en in het heilige woon Ik en bij de verbrijzelde en nederige van geest, om de geest der nederigen en het hart der verbrijzelden te doen opleven." (Jesaja 57:15, NBG1951)

"Een vrolijk hart maakt een gezicht blij, maar door hartenleed wordt een geest neerslachtig." (Spreuken 15:13, HSV2010)

"Een nieuw hart zal Ik u geven en een nieuwe geest in uw binnenste; het hart van steen zal ik uit uw lichaam verwijderen en ik zal u een hart van vlees geven. Mijn geest zal ik in uw binnenste geven..." (Ezechiël 36:26-27, NBG1951)

Deze teksten zijn voorbeelden van parallellismen die je in het Oude Testament veel tegenkomt, waarbij hetzelfde op twee verschillende manieren wordt uitgedrukt. Let op: in veel moderne vertalingen worden de begrippen geest, hart en ziel vaak 'wegvertaald' en vervangen door gemakkelijker leesbare uitdrukkingen. Voor bestudering van dergelijke onderwerpen kun je beter de NBG1951, TELOS1982 of HSV2010 vertaling gebruiken omdat die deze begrippen veel consistenter weergeven.

Hart en ziel


schema hart en ziel

Verder komen we in de Bijbel het woord 'hart' tegen in allerlei betekenissen die te maken hebben met de diepere kant van ons zielenleven. In 'Herschepping' bedoelen we met 'ziel' ons bewuste leven en met 'hart' het minder bewuste deel van ons innerlijk dat onze ziel motiveert.

"... ieder binnenste en hart is ondoorgrondelijk" (Psalm 64:7, NBG1951)

Ook vinden er in het hart 'overleggingen' plaats, waarin diepere gevoelens, gedachten en motivaties een rol spelen.

"Waarom overlegt u deze dingen in uw hart? " (Marcus 2:8, HSV2010)

Evenals de ziel maakt ook het hart gebruik van het geheugen, waarin een veelheid van (meestal onbewuste) ervaringen, impressies, woorden, gedachten, gevoelens, gedragingen, enzovoort, zijn opgeslagen. Je kunt wel informatie uit je hart naar boven halen, maar meestal op een indirecte manier.

"Wat omgaat in een mensen hart is als diep verborgen water, iemand met inzicht brengt het naar boven." (Spreuken 20:5, NBV2004)

We onderscheiden vier functies van het hart, die elk verbonden zijn met de bijbehorende functie van de ziel. Je zou ze kunnen beschouwen als hulpfuncties die de bijbehorende functies motiveren...

zielsaspect functies hartsaspect motiverende functies
verstand denken, bedenken geweten diepere gedachten en overwegingen; beoordelen goed of slecht, waar of onwaar; zonden en tekortkomingen waarnemen; hanteren van overtuigingen, normen en idealen; wijsheid
gevoel voelen, beleven gemoed diepere gevoelens; beoordelen in hoeverre je iets fijn of belangrijk vindt; omgaan met behoeften, en verlangens
wil willen, kiezen loyaliteit doelstellingen bepalen, prioriteiten stellen; toewijding, aanbidding
gedrag doen, optreden levensstijl karaktergebonden gedragspatronen, voorkeursgedrag, gewoonten

Functies van ziel en hart

Goed omgaan met je hart

Gelovigen worden aangespoord hun hart op God te richten. Goede voorbeelden van dagelijkse gebeden vinden we in het volgende Bijbelgedeelten:

"Wat mijn mond zegt en mijn hart overweegt, laat het U genoegen doen, HEER, mijn rots, mijn verlosser." (Psalm 19:15, WV1995)

"Mijn God, doorgrond mij, kijk in mijn hart, onderzoek mij, peil mijn gedachten." (Psalm 139:23, GNB1996)

Gods Woord spoort ons aan om verstandig om te gaan met ons hart, omdat het zo'n centrale rol speelt in ons leven. Zorgvuldigheid is geboden bij het ontwikkelen van normen en waarden, idealen, doelstellingen en prioriteiten en vooral bij het bepalen waar je je liefde en loyaliteit op richt.

"Van alles waarover je waakt, waak vooral over je hart, het is de bron van je leven." (Spreuken 4:23, NBV2004)

Het hart kan de schatkamer van je ziel zijn en een bron van levensvreugde. Als het hart niet zuiver is, wordt het een bron is van verwarring en innerlijke verdeeldheid. De een heeft een hart van goud, de ander een hart van steen.

Hart en geloof

Het geloof van een christen is een zaak van het hart. Vandaar dat de uitdrukking dat Jezus in het hart van elke gelovige woont door de Heilige Geest. Ook daaruit blijkt weer dat hart en geest twee functies zijn die dicht bij elkaar liggen.

"... opdat Christus door het geloof in uw harten woont ..." (Efeziërs 3:17, HSV2010)

 

Herschepping 2.0. Een uitgebreide, samenhangende serie studies over Bijbelse onderwerpen
voor persoonlijke opbouw en gespreksgroepen over Gods herscheppende werk in het leven van de gelovige.
copyright © 2013 - voor het laatst bijgewerkt op 4 januari 2017