2.3.4. Geest, hart, ziel en lichaam

Het is nuttig om te weten hoe we als mens in elkaar zitten. De meeste mensen hebben wel een redelijk beeld van de belangrijkste onderdelen en functies van hun lichaam. Dat is belangrijk om zo gezond mogelijk te leren leven en zo goed mogelijk allerlei ziekten en gebreken te voorkomen. Het is minstens zo belangrijk om te weten hoe ons innerlijk functioneert. Omdat een belangrijk deel van ons geloofsleven zich juist daar afspeelt, is het voor gelovigen dubbel belangrijk om daar iets meer over te weten.

Ons innerlijk: geest, hart en ziel

Naast de begrippen geest en ziel wordt in de Bijbel ook vaak het woord 'hart' gebruikt als het gaat over het innerlijk van de mens. Het lijkt er soms op dat de Bijbel deze drie woorden op een willekeurige manier gebruikt, maar dat is niet zo. Let wel: moderne Bijbelvertalingen gaan nogal slordig om met deze drie begrippen en vervangen ze vaak door andere algemene woorden. Concordante vertalingen worden deze woorden vrijwel overal correct weergegeven.

In 'Herschepping' gaan we uit van de volgende betekenissen van de drie genoemde woorden:

  • ziel - het meest bewuste deel van ons innerlijk
  • hart - het minder bewuste deel van ons innerlijk
  • geest - De Bijbel gebruikt de termen 'hart' en 'geest' soms in dezelfde betekenissen; bij 'geest' ligt de nadruk op de relatie met de geestelijke wereld buiten ons; bij 'hart' ligt de nadruk meer op de kern van de menselijke persoonlijkheid en het raakvlak met de menselijke ziel.

In het volgende plaatje zien we hoe we als mens globaal functioneren. Dit model sluit nauwkeurig aan bij wat we in de Bijbel hierover kunnen lezen. Denk vooral niet in hokjes, want geest, hart, ziel en lichaam vloeien als het ware in elkaar over.

schema geest, hart, ziel en lichaam

Functioneren in twee werelden

De mens leeft in twee werelden: in de materiële wereld en in beperkte mate ook in de geestelijke wereld. Voor het overgrote deel zijn we ons bewust van onze zichtbare, materiële leefwereld doordat we met de zintuigen (van ons lichaam) kunnen zien, horen, voelen, enzovoort, en die indrukken kunnen we vervolgens in ons innerlijk verwerken. Verder kunnen we ons in de materiële wereld uitdrukken met allerlei fysieke uitingen, bijvoorbeeld door te bewegen, te spreken en van alles te doen. We zijn ons veel minder bewust van de geestelijke wereld, maar met onze geest kunnen we bijvoorbeeld communiceren met God.

Functies van ziel en hart

In de ziel onderscheiden we vier belangrijke functies: (1+2) het verstand en het gevoel, waarmee we indrukken van buitenaf innerlijk kunnen verwerken en (3+4) de wil en het gedrag, waarmee we beslissingen nemen en uitvoeren.

In het hart onderscheiden we ook vier belangrijke functies die elk in het verlengde liggen van de vier genoemde functies van de ziel. Ze liggen dieper in onze persoonlijkheid en we zijn ons veel minder bewust van wat daar gebeurt. Wel motiveren en ondersteunen ze de functies van de ziel.

zielsaspect functies hartsaspect motiverende functies
verstand denken, bedenken geweten diepere gedachten en overwegingen; beoordelen goed of slecht, waar of onwaar; zonden en tekortkomingen waarnemen; hanteren van overtuigingen, normen en idealen; wijsheid
gevoel voelen, beleven gemoed diepere gevoelens; beoordelen in hoeverre je iets fijn of belangrijk vindt; omgaan met behoeften, en verlangens
wil willen, kiezen loyaliteit doelstellingen bepalen, prioriteiten stellen; toewijding, aanbidding
gedrag doen, optreden levensstijl karaktergebonden gedragspatronen, voorkeursgedrag, gewoonten

Functies van ziel en hart

Deze details worden verder uitgewerkt in de volgende onderwerpen. De werkelijkheid is natuurlijk veel complexer dan hier voorgesteld. In het volgende plaatje zie je alle genoemde aspecten van het menselijk wezen die tot nu toe genoemd zijn:

schema geest, ziel en lichaam

Geheugen

In het menselijk wezen speelt ook het geheugen een belangrijke rol, waarmee we gedachten, gevoelens, waarnemingen, enzovoort kunnen opslaan en uit terug halen. Het is een soort massageheugen vergelijkbaar met de harde schijf van een computer. Zowel de capaciteit als de flexibiliteit van het menselijk geheugen zijn enorm in vergelijking met hedendaagse computers. Het ontwerp van onze menselijke computer plaatst wetenschappers voor vrijwel onoplosbare raadsels. Het is een meesterstukje van onze Schepper.

 

Herschepping 2.0. Een uitgebreide, samenhangende serie studies over Bijbelse onderwerpen
voor persoonlijke opbouw en gespreksgroepen over Gods herscheppende werk in het leven van de gelovige.
copyright © 2013 - voor het laatst bijgewerkt op 18 maart 2013